De sorry filmpjes zijn filmpjes die volwassenen nog te vaak wegzetten als een incident, als pubergedrag, als iets van “online gedoe”. Maar wie beter kijkt, ziet een cultuur van vernedering, machtsvertoon en groepsdruk waarin jongeren gedwongen worden om voor de camera door het stof te gaan, soms letterlijk op hun knieën, terwijl anderen kijken, lachen, filmen en delen. Media in Noord-Holland beschreven deze week opnieuw hoe zulke vernederfilmpjes rondgaan en Offlimits en de politie bevestigen dat dit geen nieuw verschijnsel is. Het maken en verspreiden ervan kan bovendien strafbaar zijn, zeker wanneer geweld, dwang of vernedering zichtbaar zijn.
We denken hier als volwassenen nog te makkelijk over. Dit speelt niet alleen in één regio. Dit gebeurt in het hele land. Ik kom het ook in mijn werk tegen. Wat ik vaak zie, is dat kwetsbare jongeren, onder wie jongeren met een LVB of autisme, hier relatief vaak bij betrokken raken. Soms als slachtoffer. Soms als verdachte. En soms allebei. Want de werkelijkheid is vaak niet netjes verdeeld in dader hier en slachtoffer daar. Er zijn jongeren die eerst zelf onder druk zijn gezet, vernederd of bang gemaakt en daarna worden ingezet om hetzelfde bij een ander te doen. Dat is beslist geen excuus voor gedrag, maar wel noodzakelijke context als we echt willen begrijpen wat hier gebeurt. We moeten beseffen dat onder het gedrag van de jongeren een hele wereld van angst, loyaliteitsdruk, statusstrijd, online afpersing, behoefte aan erbij horen en pure stress kan schuilgaan.
Voor jongeren met autisme of een LVB kan die dynamiek extra riskant zijn. Deze jongeren kunnen soms minder goed doorzien wat er sociaal onder de oppervlakte gebeurt, zijn beïnvloedbaarder, eerder meegaan om erbij te horen, of juist sneller doelwit worden omdat anderen hun kwetsbaarheid aanvoelen. Voeg daar trauma, afwijzing, een laag zelfbeeld, eerdere overbelasting of instabiele thuissituaties aan toe, en je hebt een cocktail waarin schaamte en dwang makkelijk wortel schieten. Dan gaat het allang niet meer over “een filmpje”. Dan gaat het over macht en onveiligheid.
Ouders, verzorgers en begeleiders hebben hier simpelweg geen idee van omdat veel van dit soort processen zich buiten hun blikveld afspelen. In apps en in vaak tijdelijke Telegram-groepen. In Snapchats die verdwijnen. Veel jongeren vertellen het ook niet zomaar omdat ze zich schamen of uit angst voor repercussies. Of omdat ze denken dat volwassenen het toch niet snappen.
Daarom is alleen waarschuwen niet genoeg. Alleen controleren ook niet. Wat nodig is, is relationele veiligheid. Een kind moet voelen dat het bij jou terecht kan zonder meteen veroordeeld, overspoeld of bestraft te worden. Een veilige volwassene is duidelijk en benaderbaar. Iemand die niet wegkijkt. Iemand die ook moeilijke dingen aankan zonder in paniek te raken. Een kind dat vastzit in zo’n dynamiek heeft geen preek nodig als eerste reactie. Het heeft een volwassene nodig die stevig blijft, meedenkt, beschermt en zo nodig ingrijpt door de politie in te schakelen.
Ga dus het gesprek aan. Niet één keer, maar steeds opnieuw. Niet alleen over schermtijd of privacy, maar over macht, groepsdruk, angst, loyaliteit en schaamte. Vraag niet alleen: “Gaat het goed?” maar ook: “Maak jij weleens mee dat iemand onder druk wordt gezet?” “Heb je dingen gezien online waarvan je dacht: dit klopt niet?” “Ken je jongeren die iets moeten doen om erbij te horen?” “Ben jij zelf weleens bang geweest om nee te zeggen?” Dit is echt een serieus maatschappelijk probleem. En het is groter dan we als volwassenen beseffen. Wie met jongeren werkt, weet dat de scheidslijn tussen dader en slachtoffer soms flinterdun is. Wie goed kijkt, ziet dat achter veel hard gedrag juist angst, onveiligheid en beschadiging schuilgaan.
Want ergens zit nu een jongere die zwijgt, terwijl er allang iets speelt. En ergens zit een ouder die denkt dat haar kind gewoon wat veel op Snapchat zit. Dat is waarom dit gesprek vandaag moet beginnen, niet pas als het filmpje al rondgaat.
Kijk vooral ook de docu van de NOS Docu NOS over sorryfilmpjes
De afbeelding is gemaakt met AI
