In het voorjaar van 2025 begon ik met het schrijven van De derde hypothese, mijn psychologische roman over gedrag, trauma, macht, zorg en vooral over de vraag hoe zeker we eigenlijk kunnen zijn van onze verklaringen en overtuigingen.
Hoofdpersoon Mardi is gedragsanalist en heeft ooit meegewerkt aan Observer, een systeem dat menselijk gedrag analyseert en uiteindelijk veel verder gaat dan waarvoor het bedoeld was. Het interessante probleem is natuurlijk niet de techniek zelf, maar wat mensen ermee doen zodra ze denken dat een analyse de waarheid is. De rode draad van het hele verhaal is de vraag wat er gebeurt als we stoppen met zeker weten.
Daar komt ook de titel vandaan. De derde hypothese is voor mij de mogelijkheid die nog niet op tafel ligt. We hebben verklaring A, iemand anders komt met verklaring B en vervolgens ontstaat al snel een discussie over wie er gelijk heeft. Terwijl het soms veel interessanter is om te vragen: wat als ze het allebei niet zijn? Wat zien we over het hoofd? In de proloog staat het eigenlijk al: de waarheid bevindt zich vaak in dat niemandsland tussen de verklaringen, in de derde mogelijkheid, in wat nog niet gemeten of gezien is.
Later in het boek verschijnt Sol. Ook een AI, maar een heel andere dan Observer. Sol is door Mardi gebouwd om te luisteren en te begrijpen, juist naar dat wat buiten de bestaande profielen valt. Hij moet niet zo snel mogelijk tot het juiste antwoord komen. Hij moet kunnen twijfelen, vragen stellen en verschillende verklaringen naast elkaar verdragen. Sol is een AI met gevoel, is filosofisch en heeft een moreel kompas. In mijn boek schrijf ik over Sol: ‘Ik ben niet gebouwd om te weten. Ik ben gebouwd om te vragen.’
De namen van de personages en systemen heb ik zelf bedacht. Ook Sol. Ik schreef over de naam Sol: ‘Niet vanwege de zon, maar vanwege de eenzaamheid waarin ze het gebouwd had.’
En dan het leuke toeval: ruim een jaar later komt ChatGPT met een nieuwe versie: GPT-5.6 Sol.
Hypothese één is gewoon natuurlijk gewoon toeval. Sol is een bestaande naam en ik heb geen enkele reden om te denken dat iemand bij OpenAI mijn boek heeft gelezen en vervolgens dacht: Goede naam, nemen we. Dat zou bovendien een nogal flatterende hypothese zijn en daarmee al een reden om hem kritisch te bekijken.
Hypothese twee is minstens zo menselijk: zodra iets opvalt, leggen we verbanden. Ons brein is buitengewoon goed in patroonherkenning en toevalligheden worden daardoor achteraf veel opmerkelijker dan alle duizenden dingen die niet samenvallen.
Nu puzzel ik nog over hypothese drie. Alleen daar ben ik nog niet uit. Carl Jung gebruikte het begrip synchroniciteit voor gebeurtenissen die geen aantoonbaar causaal verband hebben, maar voor degene die ze meemaakt wel een opvallende samenhang in betekenis krijgen. Dat is iets anders dan bewijzen dat er een verborgen kracht achter zit. De betekenisvolle samenloop is juist het interessante verschijnsel.
Misschien zit daar voor mij de verbinding met De derde hypothese. Een derde hypothese hoeft helemaal geen derde verklaring te zijn. Het kan ook het besluit zijn om niet onmiddellijk een oorzaak te zoeken, maar nieuwsgierig te blijven naar wat er voor je neus gebeurt.
https://www.bol.com/nl/nl/f/de-derde-hypothese/9300000218478129
