Taal als Tool: woorden doen meer dan we denken
In de rubriek “Korte metten” van Paul Abels in de Tubantia van vandaag staat een prachtige Twentse afkorting: “Dhr. is vandaag GTP.” Meneer is Goed Te Pas. Korter en duidelijker kan bijna niet.
Daarna ging het stukje over een briefje van een grote zorginstelling. Daarin stond: “Geachte dhr. Abels, met jou is zojuist een afspraak gemaakt…” Vervolgens werd geschreven dat de afspraak “zo spoedig mogelijk” zou verlopen, terwijl waarschijnlijk “voorspoedig” bedoeld werd. De conclusie van de schrijver was simpel en raak: zorgvuldig taalgebruik doet ertoe. En het heeft ook nog eens te maken met aandacht voor de patiënt.
Want hoeveel impact heeft taal eigenlijk? Hoe vaak denken wij dat we “gewoon even iets opschrijven”, terwijl we ondertussen betekenis geven aan iemands situatie, gedrag of kwetsbaarheid?
Vorige week had ik zelf een taalervaring. Ik belde de huisarts i.v.m. een onwillige knie en zei: “Vandaag kan ik niet, want dan ben ik alleen” (een praktische mededeling i.v.m. vervoer) Toen ik later in de verwijzing aan de specialist las wat er genoteerd was, stond er: “Mevrouw is alleenstaand.” Ik was die dag alleen. Dat zegt iets over een moment. Alleenstaand zegt iets over mijn leven. Over mijn relatievorm. Over mijn context. Over wie ik ben, althans op papier. Eén klein woordje erbij en de werkelijkheid verandert. Van situatie naar identiteit. Van tijdelijke omstandigheid naar dossiergegeven.
Daarom vinden wij taal zo belangrijk in zorg, onderwijs en begeleiding. Taal is nooit alleen maar taal. Taal stuurt hoe we kijken. En hoe we kijken, bepaalt vaak wat we vervolgens doen.
Een zin in een verslag kan iemand ruimte geven. Een verslagzin kan iemand ook vastzetten. Een woord kan nieuwsgierigheid openen, maar ook een oordeel verpakken alsof het een feit is. In dossiers, overdrachten, gesprekken en plannen gebeurt dat voortdurend. Vaak zonder kwade bedoeling. Juist daarom is het zo verraderlijk.
Bij trauma, autisme, stress en complex gedrag wordt taal nog belangrijker. Een overbelast zenuwstelsel luistert niet alleen naar de inhoud. Het scant ook toon, tempo, formulering, intentie en veiligheid. Mensen voelen haarfijn of ze worden onderzocht, begrepen, gecorrigeerd of alvast ingedeeld.
Daarom hebben wij de training Taal als Tool ontwikkeld.
Om bewuster te worden van de invloed van taal en dat gaat veel verder dan teksten netjes op te poetsen.. Welke aannames zitten er in je woorden? Maak je van gedrag een eigenschap? Maak je van een moment een identiteit? Beschrijf je wat je ziet, of schrijf je al op wat je denkt dat het betekent?
In Taal als Tool kijken we naar gesprekken, rapportages en complexe casuïstiek. We onderzoeken hoe taal spanning kan verhogen, gedrag kan kleuren, macht kan verbergen en samenwerking kan maken of breken. Praktisch, nuchter en direct toepasbaar.
Want taal is vaak de eerste interventie. En soms begint daar ook de eerste beschadiging. Het verschil daartussen leren herkennen hoort bij je professionaliteit. Schrijf je dus alvast in voor de training van september!
