Waarom stress steeds meer onder onze huid kruipt (en wat we eraan kunnen doen)
Ik blijf me verwonderen over stress. Hoe het zich nestelt in ons lichaam, onze relaties, onze systemen. En vooral: hoe slecht we het nog steeds herkennen. Het valt me op hoe vaak stress aan de oppervlakte komt, als je weet waar je moet kijken.
Vaak zie je steeds dezelfde onderstroom: machteloosheid, overprikkeling, verminderde autonomie. Het zijn precies die omstandigheden waarin stress niet zomaar opduikt, maar zich diep vastzet in het lijf en in het leven.
We ervaren met z’n allen meer prikkels dan ooit. Het tempo ligt hoog, de verwachtingen zijn vaag en de pauzeknop ontbreekt. En niet onbelangrijk: de wereld voelt voor veel mensen onveilig. En terwijl we doorgaan, blijven de juiste vragen vaak liggen:
• Hoe herken ik stress in mezelf of bij een ander?
• Hoe beïnvloeden mijn omgeving en geschiedenis mijn stressgevoeligheid?
• Wat helpt mij om weer ademruimte te vinden?
In essentie is stress geen psychologisch probleem. Het is een biologisch overlevingsmechanisme. En zoals de bekende Gabor Maté het zo scherp verwoordt: “Stress ontstaat wanneer we ‘nee’ voelen, maar ‘ja’ zeggen.”
Stress wordt in veel gevallen versterkt door drie bronnen:
• Onzekerheid (je weet niet wat er gaat gebeuren),
• Gebrek aan informatie (je begrijpt de situatie niet goed),
• Verlies van controle (je kunt geen invloed uitoefenen).
Wanneer ons gevoel van autonomie onder druk komt te staan – op ons werk, thuis of in bredere maatschappelijke context – stijgt de spanning. Want het brein, en zeker een brein dat al gevoelig is voor prikkels of eerder trauma heeft ervaren, registreert dit als een onveilige situatie.
De fysiologie liegt niet. Langdurige stress ondermijnt je immuunsysteem, verslechtert je slaap, verkort je aandachtspanne en tast zelfs je geheugen aan. Zoals het RIVM in haar recente factsheet beschrijft: burn-outklachten onder Nederlandse werknemers blijven stijgen. In 2023 gaf 19% aan zich opgebrand te voelen.
Stress werkt als een grondvuur
Stress bouwt zich vaak stilletjes op. Niet als een explosie, maar als een grondvuur: onzichtbaar, smeulend, destructief. Je ziet het bij mensen die maandenlang ‘gewoon doorgaan’. Bij jongeren die op school afhaken, maar nooit ‘lastig’ zijn. Bij professionals in de zorg of het onderwijs die opeens uitvallen.
Bij de AutismeAcademie en TraumaTrainingen verdiepen we ons dagelijks in stress, prikkels, trauma en gedrag. We doen dat vanuit de overtuiging dat je pas goede keuzes kunt maken, als je begrijpt wat er in je lijf en brein gebeurt.
En dat geldt voor iedereen – maar zeker voor mensen die van nature al stressgevoeliger zijn. Mensen met autisme, met een beladen geschiedenis, met een zenuwstelsel dat al langere tijd ‘aan’ staat. Zij ervaren deze gekke wereld vaak als nóg onveiliger, nóg drukker, nóg minder voorspelbaar. En juist daarom delen wij onze kennis breed. Niet alleen met ouders of docenten, maar ook met leidinggevenden, hulpverleners, agenten, artsen.
Je hoeft geen slachtoffer te blijven van je prikkelgevoeligheid. Je hoeft niet te wachten tot iemand anders het voor je oplost. Wat je nodig hebt, is kennis, inzicht, en een context waarin je leert herkennen wat er vanbinnen gebeurt.
Daarom geven we trainingen over stress en overprikkeling. Daarom maken we e-books, geven we lezingen en schrijven we blogs. Omdat we geloven dat wie weet wat er speelt, beter kan kiezen.
Wil je zelf meer weten over hoe stress werkt in je brein en lijf? Kijk dan eens bij onze traingen of lees verder bij onze blogs en publicaties. Heb je een team of organisatie die met stress- of stress gedrag te maken heeft? We denken graag met je mee.
Lees meer over https://www.autismeacademie.nl/de-autistische-burn-out/
