In relaties waarin autisme een rol speelt, lopen spanningen soms hoog op. Zeker wanneer er al langere tijd misverstanden, teleurstellingen en gevoelens van eenzaamheid zijn opgebouwd. Partners gaan op den duur ieder een eigen pijnverhaal maken. De één voelt zich niet gezien, niet gehoord en emotioneel tekortgedaan. De ander voelt zich overvraagd, onbegrepen of voortdurend gecorrigeerd. En voor je het weet, wordt de oorzaak van alles bij de ander gelegd.
Juist daar gaat het vaak verder mis. Want hoe begrijpelijk die neiging ook is, relaties zijn zelden zo simpel. Wanneer één van de partners autisme heeft, of er een sterk vermoeden van is, kan dat invloed hebben op communicatie, afstemming, tempo, prikkelverwerking en het vermogen om signalen van de ander op tijd op te merken of goed te duiden. De partner zonder autisme kan dat gaan ervaren als afstand, afwijzing of emotionele leegte. Dat kan diep ingrijpen en op termijn leiden tot stress, uitputting, somberheid, lichamelijke klachten en een groeiend gevoel van alleen staan binnen de relatie.
Voor die ervaring bestaat zelfs een naam: het Cassandra syndroom. Daarmee wordt verwezen naar de pijn van partners die het gevoel hebben dat zij iets wezenlijks missen in de relatie, terwijl de buitenwereld dat vaak niet ziet of begrijpt. Dat gevoel kan rauw zijn. Verwarrend ook. Alsof je steeds probeert contact te maken, maar op een laag terechtkomt waar de ander niet vanzelfsprekend komt.
Tegelijk is het belangrijk om ook daar zorgvuldig naar te kijken. Want zodra een begrip als Cassandra alleen nog gebruikt wordt om de ander aan te wijzen als probleem, raak je opnieuw verstrikt in een eenzijdig verhaal. En daar zit bijna nooit de echte beweging. De oplossing ligt meestal niet in bevestiging van wie er gelijk heeft, maar in inzicht in de patronen die tussen twee mensen zijn ontstaan.
Dat vraagt ook iets van de partner zonder autisme. Misschien is dat niet altijd prettig om te horen, maar het is wel wezenlijk. In elke relatie draag je verantwoordelijkheid voor je eigen zelfzorg, je grenzen, je behoeften en de manier waarop je daarmee omgaat. De ander mag niet volledig verantwoordelijk worden gemaakt voor jouw emotionele voeding, hoe begrijpelijk het verlangen daarnaar ook is. Zeker niet wanneer oude pijn, verwachtingen en ingesleten patronen ongemerkt meepraten in het contact.
Dat betekent niet dat de impact van het samenleven met autisme klein is. Integendeel. Het kan intens zijn en veel van beide partners vragen. Maar juist daarom helpt het om niet alleen naar gedrag aan de buitenkant te kijken, maar naar de onderliggende dynamiek. Wat raakt iemand zo diep? Waar ontstaat de verwijdering? Welke behoefte wordt niet uitgesproken, niet verstaan of op een andere manier ingevuld dan gehoopt? En welke patronen houden elkaar vervolgens in stand?
Verandering begint meestal niet bij verwijt, maar bij begrip. Begrip van autisme, begrip van stress, begrip van communicatie en vooral begrip van de wisselwerking tussen twee mensen.
Soms is de relatie nog te herstellen. Soms ook niet. Maar in beide gevallen helpt het als mensen zicht krijgen op wat er werkelijk speelt. Niet om schuldigen aan te wijzen, maar om patronen te doorbreken die anders alleen maar verder verharden.
Hulp kan daarbij zinvol zijn. Dit omdat relationele pijn vaak groter wordt wanneer mensen te lang blijven rondlopen in hun eigen interpretaties van elkaars gedrag.
