“Geen wachttijd.”
“Binnen twee weken duidelijkheid.”
“De specialist.”
De aanbiedingen bieden snelle oplossingen op het gebied van ADHD diagnostiek.
Ergens begrijp ik het wel. Wie vastloopt op het werk, wie al maanden slecht slaapt, wie telkens hoort dat hij of zij “gewoon beter moet plannen”, wil duidelijkheid en geen ellenlange wachtlijst. Wil een duiding. Een verklaring. Misschien medicatie, maar vooral rust.
De vraag naar ADHD-zorg stijgt al jaren. Het aantal mensen dat ADHD-medicatie gebruikt is in nog geen twintig jaar verviervoudigd. Vooral onder vrouwen is de toename opvallend sterk. Waar ADHD vroeger vooral werd gezien als iets van “drukke jongetjes”, lijkt het nu een breed volwassen fenomeen. CBS
Recent verscheen bij Follow the Money een uitgebreid artikel over particuliere ADHD-praktijken die zich profileren als snel alternatief voor de vastgelopen GGZ. Diagnostiek zonder verwijzing, zonder wachttijd, tegen betaling. Wat in het artikel van FTM vooral opvalt, zijn de hoge diagnosepercentages bij sommige aanbieders. In meerdere gevallen krijgt de grote meerderheid van de cliënten de diagnose ADHD.
Dat roept vragen op. Wat gebeurt er met een diagnose wanneer het inmiddels een product is geworden? Wat doet marktwerking met objectiviteit? Hoe beïnvloedt urgentie, “ik moet weer aan het werk”, het diagnostisch proces?
ADHD is echt en kan behoorlijk in de weg zitten. Dat staat buiten kijf. Voor mensen bij wie het zorgvuldig is vastgesteld kan medicatie en begeleiding levensveranderend zijn.
Tegelijkertijd zijn de diagnostische criteria gedragsbeschrijvingen. Ze gaan over concentratie, impulsiviteit, onrust, uitstelgedrag, moeite met plannen. Die gedragingen kunnen verschillende wortels hebben. Chronische stress, traumatische ervaringen, langdurige overbelasting, slaaptekort, relationele spanningen, maatschappelijke druk. Gedrag zou je altijd in context moeten beoordelen. Gedrag is nooit los verkrijgbaar. Het is verweven met geschiedenis, omgeving, verwachtingen, cultuur. Een diagnose kan helpend zijn, maar het vaak is geen verklaring van het hele verhaal.
De belofte van “binnen twee weken duidelijkheid” past bij een samenleving die weinig ruimte biedt voor twijfel. Terwijl goede diagnostiek juist gebaat is bij vertraging. Bij meerdere perspectieven. Bij het in kaart brengen van ontwikkelingsgeschiedenis, stresspatronen, beschermende factoren, somatische aspecten, relationele dynamiek.
De stijgende cijfers onder vrouwen verdienen ook aandacht. Lange tijd werd ADHD bij meisjes gemist. Internaliserende symptomen vielen minder op dan externaliserend gedrag bij jongens. De huidige toename kan dus deels correctie zijn. Tegelijkertijd leven we in een cultuur waarin vrouwen steeds meer rollen combineren, hoge prestatiedruk ervaren en chronisch overvraagd raken. Wat diagnosticeren we precies wanneer iemand uitgeput raakt in een wereld die weinig ruimte laat voor herstel?
Het is menselijk om een verklaring te willen. Een naam kan legitimiteit geven. Het haalt de schuld van de schouders. Het maakt dat werkgevers luisteren. Dat partners begrijpen. Dat ouders zichzelf minder verwijten maken.
De keerzijde is dat een diagnose kan versmallen. Het kan andere verklaringen overschaduwen. Trauma, rouw, systemische belasting, perfectionisme, hypervigilantie. Wanneer het snel ADHD wordt, verliest het woord zijn scherpte en worden er wellicht andere ingangen voor herstel gemist.
Natuurlijk is er veel te zeggen voor de private zorg. De reguliere zorg kent lange wachttijden en veel mensen zitten vast. Alternatieven zijn begrijpelijk. De vraag is hoe kwaliteit, transparantie en professionele reflectie gewaarborgd kan worden in een veld waar kwetsbaarheid en betalingsbereidheid elkaar ontmoeten.
Misschien moeten we minder praten over “diagnosefabrieken” en meer over de maatschappelijke fabriek waarin we functioneren. Over prestatienormen, digitale prikkels, constante bereikbaarheid, economische onzekerheid en de onrust in de wereld.
De toename van ADHD-diagnoses vertelt een verhaal. Over individuele neurobiologie in ieder geval. Over gemiste herkenning in het verleden ook. Maar waarschijnlijk ook over hoe wij als samenleving omgaan met neurodiversiteit.
Tip: Volg Follow the money. FTM is een platform voor radicaal onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Zij hebben veel aandacht voor misstanden in de zorg.
