Zintuigelijke waarneming en prikkelverwerking bij autisme

Geplaatst op door in de categorie Marjon Kuipers

Zintuigelijke waarneming

Wij nemen altijd en overal waar. Bewust en onbewust. Wij kunnen ons waarnemen niet ‘uitzetten’. Iedere seconde komt er een grote hoeveelheid beelden, geluiden, gevoelens, geuren en smaken op ons af. Onze zintuigen zetten de waarnemingen om in prikkels in onze hersenen. Voor een deel is dit bewuste waarneming, maar voor een nog groter deel is dat een onbewust proces. We beseffen nauwelijks welke enorme hoeveelheid informatie we iedere seconde onafgebroken ontvangen en verwerken. Wij maken een selectie uit de duizenden zintuiglijke ervaringen. En wij maken allemaal een andere selectie. Dat zorgt ervoor dat we gebeurtenissen op onze eigen manier ervaren.

Filtering van informatie

Informatie komt binnen via onze vijf zintuigen: horen, zien, ruiken, voelen, proeven. John Locke (1632-1704), een belangrijk filosoof en een van de grondleggers van de psychologie, stelde al dat er altijd een zintuigelijke waarneming de opmaat vormt tot het handelen vanuit ons bewustzijn.

De bekende autisme onderzoekster Olga Bogdashina voegt hier nog aan toe het vestibulaire systeem (beweging, evenwicht en ruimtelijke oriëntatie d.w.z. en hoe wij in relatie staan tot onze omgeving) en proprioceptie (zelfwaarneming en het eigen lichaamsbesef).

In taal geven wij vervolgens een beschrijving van onze ervaringen. Onze ervaringen zijn zintuiglijk en concreet. Maar zodra we dit in woorden gaan beschrijven, kunnen we onze waarnemingen en ervaringen niet volledig weergeven in taal. Onze taal heeft slechts de mogelijkheid gebeurtenissen, gevoelens en ervaringen sequentieel weer te geven. Wij laten daarom informatie weg, vervormen en/of generaliseren de informatie. Hierdoor is onze verbale of geschreven weergave niet compleet en is het ook niet mogelijk om de ervaring van een ander precies te begrijpen.

Onze zintuigen zijn het middel om een verbinding tussen onze binnenwereld en de buitenwereld tot stand te brengen en hoe wij met de verwerking van de informatie (on)bewust omgaan bepaald onze gemoedstoestand.

Veel mensen met autisme of aanverwante kwetsbaarheden zoals AD(H)D, HSP, of niet aangeboren hersenletsel zijn extra gevoelig voor zintuigelijke prikkels. Vaak wordt in de hulpverlening aangestuurd op het vermijden van vooral visuele en auditieve prikkels en het prikkelarm maken van de omgeving. Niet zelden ook volgens een vast format. En niet zelden werkt het niet zo goed omdat de prikkelverwerking zo ontzettend persoonlijk is. Wat voor de een prettig is kan voor de ander al een enorme negatieve prikkeltrigger zijn.

Binnen onze trainingen doen onze cursisten altijd een kort onderzoekje naar hun eigen zintuigelijke voorkeurs kanalen en naar hetgeen hen het meest zintuigelijk overprikkelt. Bij de zintuigelijke overprikkeling worden stresshormonen aangemaakt die uit eindelijk zorgen dat je in de “overlevingsstand” gaat.   . https://www.autismeacademie.nl/2018/02/15/autisme-en-stress-marjon-kuipers/

Minder bekend is dat je ook je zintuigen kunt gebruiken om juist de goede stofjes / neurotransmitters of hormonen aan te maken waardoor je uit je stress komt en je je veel beter gaat voelen.

  • Zien

De informatie wordt opgevangen en verwerkt door de zintuigcellen in je ogen.
Het aanmaken van goede stofjes kun je manipuleren door het toepassen van lievelingskleuren, afbeeldingen, maar ook kledingkeuze kan invloed hebben. De laatste hit op YouTube is ASMR (Auto Sensory Meridian Response) Door te kijken naar de filmpjes maakt je systeem de goede stofjes aan en ontstaat er een braingasm waardoor je je stress reduceert. https://neurosciencenews.com/depression-asmr-therapy-9757/

  • Horen

De informatie komt binnen via de zintuigcellen in je oren. Dit zintuig kun je positief stimuleren door muziek of geluiden waar je je prettig bij voelt, fimpjes, en ook de auditieve ASMR.

  • Proeven

De verwerking van dit zintuig gaat via de smaakpapillen in je mond. Structuren in voeding die je positief prikkelen, de sensatie hiervan kunnen je helpen minder stress te ervaren waarbij het wel zaak is te letten op de balans tussen gezonde voeding en de voeding waar je blij van wordt. Ongezonde voeding levert immers op een ander niveau weer de nodige stress voor je lichaam op. Kleine quick fix bij stress. Kauwen op kauwgum, bijtringen, touwtjes zorgt voor vermindering stress. Dit omdat ons brein het signaal krijgt dat het veilig is want ons limbisch systeem “weet” dat we alleen eten, grazen als het kan. We houden daarmee ons brein een beetje voor de gek. 

  • Voelen / tast

In je huid zitten receptoren en deze maken de vertaling van het contact met de buiten wereld. Bij het liefdevol aanraken, massage, aaien van huisdieren of knuffels, het dragen van zachte stoffen en jezelf strelen maak je oxytocine aan. Het is niet voor niets dat kinderen in een ambulance of in een ziekenhuis een knuffel krijgen. Het is een leuk cadeautje maar nog meer is het werkzaam als oxytocine leverancier. Oxytocine is een uiterst krachtig stofje en wordt ook wel het geluksstofje of levensstofje genoemd. We kunnen niet zonder!

  • Geur

Geur is een aparte in dit rijtje. Geur gaat via de receptoren in je neus. Het reukslijmvlies. Prettige geuren kunnen je in een bepaalde stemming brengen. Neuromarketing maakt hier dankbaar gebruik van zodat je in de winkel zin krijgt in versgebakken brood of op een andere manier in een koopstemming komt.

Alle zintuigelijke prikkels leggen een “vaste” lange route af in ons brein waarbij de zintuigelijke informatie verwerkt wordt. Geur legt een kortere route af in ons brein en dat is omdat van uit evolutionair oogpunt je door middel van geur al heel snel informatie uit de omgeving oppikt, over het veilig of niet veilig zijn. Je ruikt immers de vijand of je prooi eerder dan dat je hem ziet.

Geur gaat nog steeds rechtstreeks naar het “geurenverwerkings gebied” in onze hersenen. Het reukvermogen is bij ons veel sterker ontwikkeld dan onze andere zintuigen. Baby’tjes herkennen hun moeder aan de geur en ook partnerkeuze heeft veel te maken met hoe aantrekkelijk iemand voor jou specifiek ruikt door de afgescheiden feromonen. (Er is zelfs parfum op de markt die feromonen afscheidt waardoor je woest aantrekkelijk ruikt voor het andere geslacht of zelfde geslacht)

Door geur kun je opeens enorm alert worden zoals bij de geur van iets dat bedorven is, rook of gas, of diep in een herinnering met bijbehorende emoties schieten als je het geurtje van een oude geliefde tig jaar later ruikt bij een wildvreemde. Ook kan het een vertrouwde “geur” band creeeren. Geuren kunnen sterk van invloed zijn op ons welzijn. Als je het ergens of iemand niet prettig vindt ruiken zul je je minder snel comfortabel voelen. Je overlevingsysteem raakt daardoor in de stress omdat de situatie als onveilig beoordeeld wordt. Door een goede toepassing van geur bereik je juist het positieve effect. Ook weer individueel bepaald uiteraard.

Wellicht aan te raden om bij jezelf eens na te gaan waar juist jij en wellicht ook jouw clienten een goed gevoel van krijgen in plaats van het alleen vermijden van de prikkels die plagen.

Marjon Kuipers
Autismeacademie
Augustus 2018

Terug naar het overzicht