Emoties | Marjon Kuipers

Geplaatst op door in de categorie Algemeen, Marjon Kuipers

Het overlevingssysteem

In tegenstelling tot onze voorouders in de oertijd hoeven wij in onze huidige moderne tijd niet meer letterlijk te “overleven”. Iedere dag opnieuw is ons bed, bad en brood gewaarborgd. Het leven is veilig en de dagelijks terugkerende alertheid rond eten of gegeten worden is vervaagd.

Bij onze verre voorouders was deze alertheid primair aanwezig. Om te overleven moest men in een fractie van een seconde de situatie kunnen taxeren op veilig of onveilig en daarbij ook nog een passende actie ondernemen. Een snelle associatieve (ver)werking van onbewuste processen was daarbij onmisbaar want het uitdenken van een geniale strategie zou immers zeker leiden tot het verworden van het hapje van de dag. Een snelle automatische taxatie was een voorwaarde tot overleving en daardoor diep ingebed in het brein.

Automatisch taxatiesysteem
Toch is er in ons brein evolutionair niet zo veel veranderd. Ook nu werkt ons systeem van automatische taxatie voortreffelijk of we nu willen of niet. Het bewust weten dat er niets te vrezen valt dooft de angst niet.

Steeds weer maken wij onbewust een snelle inschatting van mensen en situaties omdat ook ons systeem nog steeds wil overleven. Dus ook de hedendaagse mens zal onbewust reageren “of zijn leven ervan afhangt” zoals zijn onderbewuste “lijfwacht” hem instrueert. Deze lijfwacht heeft namelijk slechts één prioriteit; overleven.

Dreigt er gevaar, dan neemt deze lijfwacht de regie over om direct tot actie over te kunnen gaan. De hormonen adrenaline, nor-adrenaline en cortisol worden in het lichaam afgegeven om op de vlucht te kunnen slaan, te vechten of te verstijven.

pastedGraphic.png

Tegelijkertijd stopt het denkvermogen, de neo-cortex (ook het rationele brein genoemd), waardoor de rem op de emoties niet meer goed functioneert. In dreigende situaties ontbreekt immers de tijd om verstandig te overleggen wat het beste plan van aanpak zal zijn.

Een snelle reactie vanuit ons reptielenbrein zorgt er dus voor dat we het gevaar kunnen ontwijken nog voor we beseffen dat we ons in een dergelijke situatie bevinden.
Op het moment dat wij deze stress ervaren komt er in ons lichaam een proces op gang. De mate van deze stressreactie is bij iedereen verschillend.

Zodra de stressreactie in opbouw of reeds aanwezig is gaat ons systeem over in een vecht-vlucht- of verstijvingsreactie. Deze reactie stelt ons als mens sinds de oertijd in staat om snel en adequaat te reageren op gevaarlijke situaties.

Binnen deze automatische processen hebben negatieve stimuli voorrang.
Dit fenomeen wordt automatische waakzaamheid genoemd. Ook al is er geen reëel fysiek gevaar aanwezig, ons brein kan een situatie toch als onveilig labelen en hier reflexmatig op reageren.
FullSizeRenderBijvoorbeeld: het puntje van de staart van de leeuw achter de boom zal daarom eerder onze aandacht trekken dan de besjes aan de struik.

Om zo veel als mogelijk neutraal ten opzichte van je omgeving te kunnen zijn is het van belang jouw eigen triggers te leren kennen.
Een trigger is een onbewuste zintuigelijke waarneming die automatisch een bepaalde emotie oproept. Bewustzijn van de eigen triggers geeft controle op gedrag.

En dat gedrag altijd is zichtbaar, hoe subtiel dan ook. We kunnen immers niet, niet communiceren. Communicatie is meer dan woorden alleen. Kijk maar eens hoe een baby reageert op mimiek of de geluidjes die je maakt. En we kennen allemaal die meester op de lagere school wel die alleen al met zijn blik de hele klas stil kreeg.

Dus niet alleen wat je zegt, dus de inhoud, is van belang, maar ook hoe je iets zegt en wat je lichaam hierbij ‘zegt’. Woorden zijn immers het minst effectieve middel om iets over te brengen. Woorden zijn een middel, het zijn niet de gevoelens, gedachten of de ervaringen zelf. Al is de intentie van je communicatie nog zo goed, het succes is afhankelijk van hoe de boodschap wordt ontvangen.

Het is zelfs zo dat voor de woorden zijn uitgesproken de bijbehorende uitdruk al op je gezicht te zien zijn. Het onbewuste gevoel je bij iemand hebt zal dus op micro of op macroniveau zichtbaar zijn en daarom worden opgepakt. Hoe meer bewust je hiervan bent hoe beter je je eigen neutraliteit kunt borgen.

Als je als persoon met of zonder autisme bewust bent van en de verantwoordelijkheid wilt en kunt nemen voor je eigen communicatie, dan ben je meer in staat het vermogen te ontwikkelen om je eigen gedrag en je reacties te veranderen.

Veel zaken in ons leven roepen emoties op. Hersenen stemmen af op de reactie van de emoties die worden ervaren. Als de emotie en stemmingen zich langdurig manifesteren zullen de hersenen zich hierin gaan specialiseren en daarin steeds bekwamer worden.
Het overlevingsmechanisme gaat op stand-by en de uitingen van de stemmingen zullen steeds dichter aan de oppervlakte komen te liggen. Emoties lijken je dan te overkomen.

Het begint met bewustwording. De bewustwording dat je zelf invloed hebt op een deel van jouw welzijn. En kun je geloven dat dit waar is? Iedere verandering in gedrag heeft nl echt jouw eigen aandacht en steun nodig om te kunnen slagen.

 

Terug naar het overzicht