Emoties in sociale interactie | Marjon Kuipers

Geplaatst op door in de categorie Marjon Kuipers

“Waar zit je gevoel?”
 De mier zat naast de vlinder op de heuvel. 
 De zon scheen, en het uitzicht stopte nergens.
 “Waar niet?” zei de vlinder. 
                                             (Toon Tellegen)

EmotiesFullSizeRender 2
Emoties lijken ons dagelijks leven te bepalen. Wij nemen onze beslissingen op basis van wat wij denken dat ons gelukkig, verdrietig of boos maakt. We kiezen vaak voor activiteiten op basis van onze gevoelens en onze emoties zijn direct verantwoordelijk voor ons geestelijk en lichamelijk welbevinden.
Over het algemeen zijn wij ons niet zo heel erg bewust van de invloeden van onze emoties op de beslissingen die wij nemen. Toch vormen emoties de aanzet tot gedrag en zijn drijvend voor hoe men het leven beleeft en vormgeeft.

Hoe ieder voor zich deze emoties ervaart is erg persoonlijk. Bij de een overheerst uitbundigheid in woede, angst of verdriet en bij de ander zijn deze emoties nauwelijks waar te nemen en lijkt het alsof men situaties als bijna onverschillig ervaart.

Juist de verschillen in de emotionele beleving kan maken dat interactie moeizaam verloopt. Mede door de verschillen voelt vaak de één zich niet door de ander gekend en begrepen en omgekeerd is dat ook zo.

Wat is een emotie
Een emotie is een fysieke reactie op een gedachte. Het is een automatisch scanningsmechanisme dat wordt beïnvloed door ons evolutionaire en persoonlijk verleden. Emoties worden getriggerd door een stimulus en dienen als een signaal dat er een bepaalde belangrijke waarde van ons wordt overschreden. Emoties zijn bepalend voor de manier van ons handelen.

Emoties zijn universeel als dusdanig herkenbaar maar worden individueel verschillend ervaren. Emoties geven informatie over de betekenis en mate van belangrijkheid voor eenieder persoonlijk.

Volgens psycholoog en emotie onderzoeker Nico Frijda gaan emoties gepaard met subjectieve gevoelens, lichamelijke reacties en gedragsverschijnselen.

Vaak is het niet meer te herleiden welke feedback vanuit de omgeving aanleiding heeft gegeven tot de betreffende emotie. Sommige emoties zijn aangeboren en andere emoties zijn aangeleerd. Emotioneel gedrag heeft een functie. Het motiveert automatisch het gedrag dat het meest effectief en gepast lijkt voor de overleving van het systeem. Daarmee lijkt het soms of emoties ons overkomen.

Basisemoties
Emoties worden aangestuurd door interne processen en zijn niet of nauwelijks bewust te manipuleren. Het is een reactie van onze hersenen op een trigger. Hierdoor zijn emoties zichtbaar in het gelaat, gebaren en houding en in tonaliteit.
Soms duidelijk waarneembaar maar vaak ook alleen in flashes in de micro–expressie.

Paul Ekman is onderzoeker op het gebied van emoties. Vanaf 1955 tot heden heeft Ekman, voortbordurend op het werk van Charles Darwin uit 1859 wereldwijd onderzoek gedaan naar de universeelheid van emoties uitgaande van de zeven basis emoties. Ekman koppelt aan de basisemoties de universele gezichtsuitdrukkingen die hiermee gepaard gaan.

Darwin stelt dat de gezichtsuitdrukkingen niet alleen emoties uitdrukken maar van oorsprong aangestuurd werden ter bescherming van het individu. Omdat emoties rechtstreeks verband houden met overleving kan de emotie in “a split of a second” opkomen en houdt ook slechts een paar seconden aan. Als dit proces langzamer zou gaan dan was het niet zo nuttig geweest.
Dan was men immers al “opgegeten” voor men tot actie over kon gaan.

Is het gevaar eenmaal geweken dan vloeit de emotie gelijk af en gaat men over tot de orde van de dag. Duurt deze periode echter langer dan een paar seconden dan spreken we niet meer van een emotie maar van een stemming waarbij Ekman zelfs spreekt van misplaats emotioneel gedrag.

Te lang in de stemming te blijven hangen geeft een vertekening van de manier waarop degene zichzelf en de wereld waarneemt. Het blijven hangen in een stemming door een partij kan het lastig adequaat te functioneren

Binnen het interpersoonlijke proces spelen doorgaans verschillende emoties. Voor eenieder is het zeer helpend kennis te hebben van de verschillende emoties en hun evolutionaire oorsprong. Het daadwerkelijke op leven of dood gevaar is in ons westerse leven niet aan de orde. Bewust weten we dat. Onbewust echter zal het systeem alles op alles zetten ter verzekering van het voortbestaan.

Soorten emotie
Een veelvoorkomende emoties zijn bijvoorbeeld angst, boosheid en verdriet.

Angst heeft een beschermende functie. Het behoedt voor onbezonnen acties. Angst maakt dat het moeilijk is om aan andere zaken te denken dan het gene dat de angst veroorzaakt. Angst zorgt dat het lichaam in staat van paraatheid komt en genereert de nodige energie om snel te kunnen handelen. De emotie angst is vaak de opmaat voor de emotie woede.

Bij de emotie boosheid/ woede worden de  wenkbrauwen naar beneden getrokken. Dit ter bescherming van de ogen.  Lippen versmallen en zijn op elkaar geperst. Woede motiveert om tot actie over te gaan.
Indien men woede ervaart is er vaak sprake van een dwarsbomingsthema.
Er is een overschrijding van waarden en verwachtingen. Woede heeft vaak te maken met teleurstelling. De mensen waarom men het meest geeft zijn de mensen waarop men het meest kwaad kan worden. Het zijn diegenen die het meest kunnen kwetsen en waar men het meest teleurgesteld in kan zijn. Woede kan een gevaarlijke emotie zijn omdat het evolutionair gezien als doel heeft om het subject te elimineren.

De emotie verdriet is ten opzichte van de overige emoties een langer durende emotie.
Boosheid en verdriet kunnen in een loop geraken.
Verdriet om het verlies, boosheid op de veroorzaker.

Vooral bij interne en externe conflicten zijn deze patronen vaak van kracht. Een ander aspect dat hier kan spelen is dat verdriet niet altijd even goed gevoeld kan worden als erover gepraat wordt vanwege het feit dat het dan slechts woorden zijn. Pas op het moment dat de situatie feitelijk is kan het verdriet in alle hevigheid toeslaan.

Ook al tracht iemand zich nog zo goed te houden, emoties zijn onvrijwillige uitingen en komen te pas en te onpas te voorschijn. De expressie van de emotie zal daarom altijd zichtbaar zijn ook al is het in een flash.

Indien de emotie tijdig wordt herkent biedt dit extra diepgang in contact. Natuurlijk kan niemand gedachten lezen. De emotieherkenning is als een opmaat voor een vraag aan de betreffende persoon of een vraag aan jezelf of de gesignaleerde emotie klopt.

Een beslissing uit angst zal anders uitvallen dan bijvoorbeeld een beslissing uit woede.
Je kunt door kennis op dit gebied jezelf en een ander beter faciliteren zodat beslissingen die gemaakt dienen te worden, genomen worden op de juiste gronden.

 

Terug naar het overzicht